Ciltte Kaşıntı Neden Olur?
Cilt kaşıntısı pruritus kaşınma isteği uyaran sinir ucu irritasyonu olup dermatolojik nedenler kuru cilt xerosis en sık yaşlılar-kış ayları, egzama atopik dermatit kaşıntı-kızarıklık-vezikül kronik inflamasyon, kontakt dermatit irritan-alerjik kimyasal-metal-bitkiler, ürtiker kurdeşen histamin salınımı geçici kabarıklık, psoriazis pullu plaklar yüzde elli ila seksen kaşıntı eşlik, mantar enfeksiyonu tinea pedis-cruris-corporis athlete's foot-jock itch, paraziter uyuz Sarcoptes scabiei gece şiddetli kaşıntı bulaşıcı, sistemik hastalıklar karaciğer hastalığı kolestaz safra asitleri birikimi şiddetli kaşıntı, böbrek yetmezliği üremik pruritus diyaliz hastaları yüzde elli prevalans, tiroid hipotiroidi-hipertiroidi kuru cilt-terleme, diyabet periferal nöropati-kandida enfeksiyonu, hematolojik anemi demir eksikliği, polisitemia vera demir fazlalığı, lenfoma Hodgkin-non-Hodgkin paraneoplastik semptom ve nöropatik pruritus sinir hasarı postherpetik nöralji-multiple skleroz-spinal kord lezyonu geniş spektrumda nedenleri mevcuttur. Patofizyoloji kaşıntı reseptörleri C-fiber unmyelinated sinir ucu dermis-epidermis bağlantısı, mediatörler histamin mast hücre degranülasyonu H1-H4 reseptör aktivasyonu ürtiker-alerjik, serotonin 5-HT karaciğer hastalığı-böbrek yetmezliği, sitokinler IL-31-TSLP thymic stromal lymphopoietin atopik dermatit Th2 inflamasyon, proteinazlar serine protease-cathepsin S kolestaz-atopik dermatit, nöropeptidler substance P-CGRP nörojenik inflamasyon, opioidler endojen opioid dengesizliği mu-kappa reseptör kolestaz, safra asitleri litokol ik asit kolestaz TGR5 reseptör, üre-fosfor böbrek yetmezliği cilt birikimi, sinir yolu periferik C-fiber-A-delta dorsal root ganglion spinothalamic tract korteks scratch refleks motor yanıt ve santral sensitizasyon kronik kaşıntı merkezi duyarlılık artışı periferik uyaran azalsa devam kaşıntı mevcuttur.
Dermatolojik Nedenler
Kuru cilt xerosis epidemiyoloji yaşlılar yüzde elli ila yetmiş beş altmış yaş üzeri kış ayları düşük nem, mekanizma stratum corneum bozulması seramid-lipid azalması transepidermal su kaybı artışı, sebum üretimi azalması yaşlanma yağ bezleri atrofi, lokalizasyon bacak ön yüz-kol-sırt yaygın, klinik pullanma-çatlak-kızarıklık kaşıntı eşlik, tedavi nemlendirici seramid-gliserin-üre-laktik asit günde iki kez banyo sonrası, duş kısa on dakika ılık su sıcak değil sabun yumuşak parfümsüz, nem artırıcı humidifier kış ayları oda nem yüzde otuz ila elli, kaçınma sert sabun-alkollü ürünler-sık yıkama ve önleme nemlendirici düzenli kuru hava önce koruyucu mevcuttur. Atopik dermatit prevalans çocuklar yüzde on ila yirmi erişkin yüzde bir ila üç, genetik filaggrin mutasyonu yüzde yirmy ila elli bariyer bozukluğu, immünoloji Th2 yanıt IL-4-IL-13-IL-31 IgE artışı, klinik kaşıntı şiddetli scratch-sleep loss uyku bozukluğu, lokalizasyon bebek yüz-saçlı deri-ekstansör, çocuk-erişkin fleksural dirsek-diz içi boyun, lezyon eritematöz plaklar vezikül-sızıntı akut likenifikasyon kalınlaşma kronik, trigger faktörler irritan sabun-yün-ter, allerjenler gıda-polen-ev tozu akarı, enfeksiyon Staphylococcus aureus kolonizasyon yüzde doksan, stres psikososyal kaşıntı kötüleşmesi, tedavi topikal kortikosteroid potent fluticasone-mometasone alevlenme orta-hafif maintenance, kalsinörin inhibitörü takrolimus-pimekrolimus steroid-sparing yüz-boyun, nemlendirici sık liberal uygulama bariyer onarımı, antihistaminik sedatif difenhidramin-hidroksizin gece kaşıntı, sistemik dupilumab Dupixent IL-4-IL-13 blokajı orta-ciddi AD subkutan enjeksiyon iki hafta bir, JAK inhibitör upadacitinib Rinvoq-abrocitinib oral JAK1 inhibisyonu, fototerapi UV-B narrowband üç kez hafta, enfeksiyon tedavisi bleach bath iki kez hafta Staph aureus azaltma ve önleme trigger kaçınma-nemlendirici-banyo kısa-yumuşak giysi mevcuttur.
Kontakt dermatit irritan doğrudan hasar deterjan-asit-baz-sürtünme kümülatif maruziyet, alerjik tip IV hipersensitivite T-cell aracılı nikel-koku-kauçuk lateks-bitkiler poison ivy, klinik irritan ani başlangıç yanma-sızlama-kaşıntı maruziyet bölgesi el-yüz mesleki, alerjik gecikmiş kırk sekiz ila yetmisiki saat kaşıntılı eritem-vezikül sınırlı-yayılmış, tanı öykü maruziyet-meslek-hobi-kozmetik, patch test alerjik form epicutaneous uygulamalı seksen ila yüz madde standart panel kırksekiz ila yetmisiki saat okuma, tedavi kaçınma allerjen-irritan eliminasyon en önemli, topikal kortikosteroid potent klobetasol akut hafif hidrokortizon kronik, soğuk kompres kaşıntı-inflamasyon azaltma, antihistaminik oral setirizin-loratadin, sistemik steroid prednizon kırk ila altmış miligram günlük ciddi yaygın beş ila yedi gün taper ve önleme koruyucu eldiven nitril lateks-free işyerinde, bariyer krem işöncesi koruyucu film, eğitim allerjen tanıma kaçınma stratejileri mevcuttur. Ürtiker akut altı hafta altı spontan-fiziksel-allerjen gıda-ilaç-böcek, kronik altı hafta üzeri spontan idiyopatik yüzde kırk otoimmün yüzde otuz ila kırk, mekanizma mast hücre degranülasyonu histamin-leukotrienler vazodilatasyon-artmış permeabilite, klinik kabarıklık wheal kırmızı kabarık sınırlı birkaç saat kaybolur, anjiyoödem derin şişlik dudak-göz-boğaz-larinks, kaşıntı şiddetli yanma batma, trigger fiziksel basınç-soğuk-güneş-titreşim, gıda fındık-deniz-yumurta IgE aracılı, ilaç aspirin-NSAİD-antibiyotik-ACE inhibitörü, enfeksiyon viral-bakteriyel-parazit, otoimmün tiroid-SLE-romatoid artrit, tanı klinik görünüm geçici wheal anjiyoödem, laboratuvar CBC-ESR-CRP-tiroid-kompleman kronik ürtiker, autologous serum skin test ASST otoimmün form, tedavi antihistaminik H1 bloker setirizin-feksofenadin günlük birinci hat, doz artırma iki ila dört kat standart yetersiz yanıt, H2 bloker famotidin ekleme kombine, leukotriene antagonist montelukast ekleme, omalizumab Xolair anti-IgE subkutan üçyüz miligram dört hafta bir kronik spontan ürtiker dirençli, siklosporin immünosüpresif beş miligram/kilogram/gün üçüncü hat, sistemik steroid prednizon kısa süreli akut şiddetli anjiyoödem ve kaçınma trigger belirleme-eliminasyon fiziksel-gıda-ilaç mevcuttur.
Psoriazis prevalans yüzde iki ila üç populasyon genetik-immün-çevresel, patofizyoloji T-cell aktivasyonu Th1-Th17 TNF-alpha-IL-17-IL-23, keratinosit hiper proliferasyonu üç ila dört gün turnover normal yirmi sekiz gün, klinik plaklar eritemli gümüşi pul keskin sınırlı, lokalizasyon ekstansör dirsek-diz saçlı deri-sakral, kaşıntı yüzde elli ila seksen eşlik ağrı-yanma, nail değişikliği çukurcuk-ayrılma-kalınlaşma, artrit psoriatik yüzde otuz eklem tutulumu, tedavi topikal hafif-orta vitamin D analoğu kalsipotriol-steroid kombine Dovobet, steroid potent klobetasol kısa süreli tachyphylaxis, retinoid tazaroten komedolitik-antiproliferatif, coal tar antiseptik-antiproliferatif koku-leke, fototerapi narrowband UV-B üç kez hafta on iki hafta yüzde yetmiş ila seksen iyileşme, PUVA psoralen-UV-A şiddetli uzun dönem kanser riski, sistemik metotreksat on ila yirty miligram haftalık hepatotoksisite izlem, siklosporin beş miligram/kilogram/gün böbrek-hipertansiyon, asitretin oral retinoid teratojen, biyolojikler TNF inhibitörleri adalimumab-etanersept-infliximab, IL-17 inhibitörü sekukinumab-iksekizumab, IL-23 inhibitörü guselkumab-risankizumab yüksek etkinlik plak klirensi yüzde doksan, JAK inhibitör deucravacitinib oral TYK2 inhibisyonu ve yaşam tarzı kilo kaybı-stres azaltma-alkol-sigara bırakma tetikleyici azaltma mevcuttur.
Sistemik Hastalıklar ve Pruritus
Kolestaz kaşıntısı etiyoloji intrahepatik primer biliyer kolanjit PBC-gebelik, ekstrahepatik safra yolu obstrüksiyon taş-tümör-striktür, ilaç oral kontraseptif-anabolik steroid-eritromisin, mekanizma safra asidi birikimi litokol ik asit TGR5 reseptör C-fiber, opioid dengesizliği endojen opioid mu-kappa reseptör dengesizliği, klinik şiddetli kaşıntı gece kötüleşmesi uyku bozukluğu, scratch lezyonları ekskoriyasyon-prurigo nodülaris, sarılık ikter yüksek bilirubin, laboratuvar alkalen fosfataz ALP yüksek üçyüz üzeri IU/litre, bilirubin direkt artmış, safra asitleri yüksek, görüntüleme ultrason-MRCP safra yolu dilatasyonu obstrüksiyon, tedavi altta yatan neden tedavi UDCA ursodeoksikolik asit on üç ila on beş miligram/kilogram/gün PBC, ERCP-stent obstrüksiyon giderme, semptomatik tedavi kolestiramin sekiz ila on altı gram günlük safra asidi bağlama yüzde elli ila yetmiş yanıt, rifampisin üçyüz ila altıyüz miligram günlük enzim indüksiyonu kaşıntı azaltma, naltrexon opioid antagonist elli miligram günlük mu reseptör blokajı, sertralin SSRI yüzde yetmiş beş ila yüz miligram günlük serotonin, UV-B fototerapi üç kez hafta, plasmapheresis dirençli vakalar safra asidi uzaklaştırma ve ileal bypass cerrahi son çare terminal ileum rezeksiyonu safra asidi reabsorpsiyonu engelleme mevcuttur. Üremik pruritus böbrek yetmezliği kronik böbrek hastalığı evre 4-5 GFR on beş altı, diyaliz hastaları prevalans yüzde kırk ila elli, patofizyoloji üre-fosfor birikimi cilt irritasyonu, kalsiyum-fosfat çökelmesi cilt depolanması, nöropeptid substance P artışı, mast hücre proliferasyonu, kuru cilt xerosis sık banyo-düşük nem, klinik yaygın pruritus lokalize sırt-kol simetrik, gece-diyaliz sırasında kötüleşme, scratch lezyonları ekskoriyasyon, tedavi diyaliz optimizasyonu yeterli Kt/V üre klirensi, fosfor kontrolü fosfat bağlayıcı kalsiyum karbonat-sevelamer fosfor beş virgül beş miligram/desilitre altı, nemlendirici liberal uygulama kuru cilt tedavisi, gabapentin üçyüz ila yüz miligram diyaliz sonrası nöropatik kaşıntı, pregabalin yetmiş beş ila yüz elli miligram günlük, UV-B fototerapi üç kez hafta altı ila on hafta yüzde altmış ila seksen iyileşme, nalfurafine kappa opioid reseptör agonisti beş mikrogram günlük Japonya-Avrupa onaylı, difelikefalin kappa agonist IV diyaliz sırasında yüzde elli ila altmış azalma FDA onayı iki bin yirmiüç ve böbrek transplantasyonu kesin tedavi GFR düzelme kaşıntı kaybolması mevcuttur.
Malignite ilişkili pruritus lenfoma Hodgkin yüzde yirty beş paraneoplastik semptom bazen ilk bulgu, non-Hodgkin yüzde on ila on beş cutaneous T-cell lenfoma Sezary sendromu eritroderma-kaşıntı, solid tümörler akciğer-mide-kolon-pankreas-meme yüzde beş sistemik etkiler, polisitemia vera yüzde kırk ila elli klasik semptom sıcak banyo sonrası aquagenic pruritus, mekanizma sitokin salınımı IL-31-histamin-serotonin, paraneoplastik otoantikorlar BP180-BP230, klinik yaygın kaşıntı lokalizasyon yok, scratch lezyonları ekskoriyasyon-prurigo, tanı detaylı araştırma tam kan sayımı-periferal yayma-LDH, görüntüleme CT göğüs-batın-pelvis kitle taraması, kemik iliği aspirasyonu-biyopsi lenfoma-polisitemia, cilt biyopsisi cutaneous lenfoma infiltrasyon, tedavi kanser tedavisi kemoterapi-radyoterapi-cerrahi kaşıntı düzelir, semptomatik antihistaminik setirizin-feksofenadin, paroxetine SSRI yirmi miligram günlük polisitemia vera aquagenic pruritus, mirtazapin on beş ila otuz miligram gece antihistaminik-serotonerjik, gabapentin üçyüz ila dokuz yüz miligram günlük, aprepitant NK-1 reseptör antagonisti seksen miligram günlük substance P, fototerapi UV-B narrowband ve interferon-alpha polisitemia vera iki milyon ünite üç kez hafta kaşıntı azaltma mevcuttur. Endokrin hastalıklar hipotiroidi kuru cilt myksödem kaşıntı yüzde on, hipertiroidi artmış terleme-vazodilatasyon kaşıntı yüzde beş ila on, diyabetes mellitus periferial nöropati-kandida vulvovajinal-cilt enfeksiyonu, kaşıntı prevalans yüzde üç genital-genel, glukoz kontrolü HbA1c yüzde yedi altı kaşıntı azalma, nöropatik tedavi gabapentin-pregabalin, antifungal flukonazol kandidiyazis tedavisi ve karsinoid sendrom serotonin artışı flush-ishal-bronkospazm kaşıntı nadir oktreotid somatostatin analoğu mevcuttur.
İlaç ilişkili pruritus morfin-kodein opioidler histamin salınımı mast hücre degranülasyonu, mekanizma mu reseptör aktivasyonu spinal kord pruritus, oral-IV-spinal opioid hepsi neden olabilir, tedavi nalokson-naltrexon opioid antagonisti, ondansetron 5-HT3 antagonisti sekiz miligram IV, aspirin-NSAİD ürtiker-anjiyoödem prostaglandin inhibisyonu leukotriene artışı, ACE inhibitörü öksürük-anjiyoödem bradikinin birikimi, antibiyotikler penisilin-sefalosporin-sulfalar alerjik reaksiyon, kemoterapi docetaksel-paklitaksel-siklofosfamid yüzde on ila yirty, antikonvülzan fenitoin-karbamazepin-lamotrijin hipersensitivite sendromu, HMG-CoA redüktaz inhibitörü statinler atorvastatin-simvastatin yüzde beş, antifungaller itrakonazol-flukonazol, antimalaryaller klorokin-hidroksiklorokin, hormonlar östrojen-testosteron-tiroid hormonu ve yönetim ilaç kesme şüpheli ajan durdurma düzelme, alternatif değiştirme farklı sınıf ilaç, desensitizasyon kademeli doz artırma gerekli ilaçlar mevcuttur.
Tanı ve Tedavi Yaklaşımı
Klinik değerlendirme öykü başlangıç akut-kronik altı hafta sınır, lokalizasyon yaygın-lokalize simetrik-asimetrik, zamanlama gece-gündüz-mevsimsel kış-yaz, şiddet hafif-orta-ciddi uyku bozukluğu VAS skala sıfır ila on, tetikleyiciler sıcak-soğuk-stres-gıda-ilaç, eşlik eden semptomlar döküntü-sarılık-kilo kaybı-ateş, tıbbi geçmiş böbrek-karaciğer-tiroid-diyabet-kanser, ilaç öyküsü opioid-NSAİD-antibiyotik-kemoterapi, aile öyküsü atopi-psoriazis-böbrek hastalığı, sosyal öykü meslek-hobi-seyahat-evcil hayvan ve fizik muayene primer lezyon dermatit-ürtiker-plak-vezikül, sekonder lezyon ekskoriyasyon-likenifikasyon-hiperpigmentasyon, dağılım yaygın-fleksural-ekstansör-asimetrik, sarılık skleral ikter-cilt sarılığı kolestaz, lenfadenopati boyun-aksiller-inguinal lenfoma, hepatosplenomegali karaciğer-dalak büyümesi siroz-lenfoma mevcuttur. Laboratuvar testleri tam kan sayımı anemi demir eksikliği, lökositoz-eozinofili parazit-atopi, polisitemi polisitemia vera, karaciğer fonksiyonu ALT-AST-ALP-bilirubin-albümin kolestaz-hepatit, böbrek fonksiyonu kreatinin-BUN-GFR üremik pruritus, tiroid fonksiyonu TSH-sT4 hipo-hipertiroidi, glukoz HbA1c diyabet, demir-ferritin-TIBC demir eksikliği anemisi, IgE total yüksek atopi, eozinofil yüksek parazit-atopi-ilaç, HIV testi risk faktörleri varsa otoimmün-lenfoma, hepatit serolojisi HBsAg-HCV antikor-otoimmün markerlar PBC-AMA, göğüs röntgeni akciğer kitlesi-lenfoma, batın ultrason karaciğer-dalak-safra yolu-böbrek kitlesi-obstrüksiyon ve özel testler cilt biyopsisi belirsiz döküntü histopatoloji, patch test kontakt dermatit allerjen testi, cilt scrapings mantar-uyuz mikroskopi-kültür mevcuttur.
Genel tedavi yaklaşımı altta yatan neden tedavisi spesifik tedavi kaşıntı düzelir, topikal tedavi nemlendirici tüm tipte liberal uygulama, mentol-kamfor soğutma efekti geçici rahatlama yüzde nokta yirtybeş ila beş, kapsaisin substance P tüketimi nöropatik-lokalize kaşıntı yüzde nokta sıfır yirtybeş ila nokta sıfır yetmiş beş, topikal anestezik lidokain-pramoksin geçici uyuşturma, kalsinörin inhibitör takrolimus lokalize inflamatuvar, topikal kortikosteroid potent inflamatuvar dermatoz steroid-responsive, antihistaminikler sedatif difenhidramin-hidroksizin gece kaşıntı-uyku yardımı, non-sedatif setirizin-loratadin-feksofenadin gündüz histamin-aracılı, H2 bloker famotidin ekleme kombine, antihistaminik sınırlı etki non-histaminerjik pruritus atopi-üremik-kolestetik yetersiz yanıt, antidepresan SSRI paroksetin-sertralin yirmy ila elli miligram kolestaz-üremik-nöropatik serotonin modulasyonu, mirtazapin on beş ila otuz miligram antihistaminik-serotonerjik gece, doksepine on ila yüz miligram trisiklik güçlü antihistaminik, nöropatik ajanlar gabapentin üçyüz ila bin sekizyüz miligram günlük üremik-nöropatik-brakioradial pruritus, pregabalin yetmiş beş ila üçyüz miligram günlük alternatif gabapentin, mu-opioid antagonist naltrexon elli ila yüz miligram günlük kolestaz-üremik opioid dengesi, butorphanol nasal spray kappa agonist-mu antagonist bir mg iki kez günlük, aprepitant NK-1 antagonist seksen miligram günlük dirençli pruritus, immunomodülatörler siklosporin üç ila beş miligram/kilogram/gün atopik dermatit-dirençli pruritus, metotreksat yedi virgül beş ila yirty miligram haftalık psoriazis, azatioprin bir ila üç miligram/kilogram/gün, mykofepolat mofetil bir ila iki gram günlük, biyolojikler dupilumab IL-4-IL-13 atopik dermatit-prurigo, nemolizumab IL-31 reseptör antagonist prurigo-atopik dermatit, fototerapi narrowband UV-B üç kez hafta altı ila on iki hafta üremik-kolestaz-atopik-psoriazis, PUVA psoralen-UV-A şiddetli dirençli ve davranışsal terapi CBT scratch azaltma alışkanlık tersine çevirme, stres yönetimi relaksasyon-meditasyon, soğuk kompres geçici rahatlama vazokonstriksiyon mevcuttur.
Özel tedavi stratejileri nöropatik pruritus lokalize sırt brakioradial pruritus-notalgia paresthetica servikal-torasik sinir kompresyonu, tedavi gabapentin-pregabalin, topikal kapsaisin, fizik terapi boyun egzersizi, spinal görüntüleme MRI disk hernisi-stenoz, aquagenic pruritus sıcak su teması polisitemia vera-idiyopatik, tedavi antihistaminik öncesi banyo, UV-B fototerapi, paroxetine SSRI yirmi miligram günlük, propranolol beta bloker otuz miligram günlük, senile pruritus yaşlılarda kuru cilt-nöral degenerasyon, tedavi yoğun nemlendirme, kısa ılık duş, gabapentin nöropatik komponent, psikojenik pruritus primer psikiyatrik bozukluk delüzyon-obsesyon-anksiyete, tedavi SSRI fluoksetin-paroksetin, antipsikotik pimozide-olanzapin delüzyonel parasitosis, psikoterapi CBT davranış değişikliği, prurigo nodularis kronik kaşınma nodül oluşumu ekskoriyasyon-likenifikasyon, tedavi potent topikal steroid klobetasol, intralesyonal steroid triamsinolon enjeksiyon, gabapentin-pregabalin, thalidomide elli ila yüz miligram gece teratojen sıkı kontrol, dupilumab IL-4-IL-13 blokajı ve ESRD son dönem böbrek hastalığı diyaliz yetersizliği transplantasyon kesin tedavi dializ optimizasyonu ara çözüm mevcuttur.
Önleme ve yaşam tarzı nemlendirme günlük liberal banyo sonrası hemen üç dakika içinde, duş kısa on dakika ılık su uzun sıcak kaçınma, sabun yumuşak parfümsüz Dove-Cetaphil sert alkali kaçınma, giysi yumuşak pamuk-ipek sıkı-yün-sentetik kaçınma, deterjan parfümsüz-renksiz fazla durulama kalıntı önleme, oda nem kırk ila altmış humidifier kış kuru hava, sıcaklık serin oda on sekiz ila yirty derece aşırı ısınma ter kaşıntı tetikler, tırnak kısa kesme scratch hasarı azaltma gece eldiven çocuk, kaçınılması gerekenler alkol vazodilatasyon flush kaşıntı artırma, kafein dehidratasyon kuru cilt, baharatlı yiyecek vazodilatasyon flush, sıcak içecek ter-flush ve stres yönetimi yoga-meditasyon-derin nefes stres kaşıntı kısır döngüsü kırma mevcuttur.